Турскиот јазик е дел од туркското јазично семејство – една од големите јазични заедници во Евроазија. Се развивал низ векови на миграции, средби меѓу култури и историски промени, претворајќи се во јазик со древни корени.
Турскиот е аглутинативен јазик, во кој зборовите се градат со последователно додавање морфеми — секоја со своја функција, секоја со своја улога.
Тоа создава синтакса што ја раскажува приказната на идејата чекор по чекор, сè додека таа не го достигне своето завршено значење.
Современиот турски носи траги од три историски слоја:
1. Старотурскиот корен
Граматичката структура, фонетиката и основната лексика — наследството од древните туркски народи.
2. Османлискиот период
Период во кој турскиот се збогатува со арапски и персиски зборови и стилски модели.
Тука се раѓа јазикот на канцелариите, на поезијата, на дворската култура — јазик со висока изразност и сложена метафорика.
3. Јазичната реформа во XX век
Во 1928 г. латиницата ја заменува арапската писменост, а голем дел од османлиската лексика е заменет со туркски корени.
Јазикот се модернизира — истовремено се поедноставува и се зајакнува како национален симбол.
Така турскиот го спојува древното и модерното, локалното и глобалното — јазик што постојано се преосмислува.
Културата зад зборовите
Во турскиот постојат поими што тешко се преведуваат, затоа што содржат слоеви културни значења.
"Huzur" не е само „спокој“, туку внатрешна целина и тишина.
"Kısmet" не е само „судбина“, туку филозофија на прифаќање на неизбежното.
"Gönül" значи „срце“, но и „дух“, „волја“, „емоција“, „врска“.
Тоа се зборови што не само што именуваат, туку и создаваат начин на размислување.
Во нив има блискост, доверба, топлина — истата блискост што се чувствува и во меѓучовечките односи во турската култура.
Турскиот и бугарскиот јазик — два соседни света
Бугарскиот и турскиот имаат различни јазични системи, но вековите на заедничко живеење ги приближуваат.
Во бугарскиот навлегуваат турски зборови како чаршаф, ќучек, баклава, чанта, кеф, ракија (преку посредство), џамија, пазач, дуќан.
Турскиот прифаќа словенски зборови за време на османлиската епоха.
Тоа е културна размена, што се случувала не преку освојувања, туку преку секојдневните контакти меѓу луѓето — трговија, занаети, домаќинство, соседски односи.
Нашите јазици носат заеднички зборови, но и заедничко сеќавање.
Превод од турски на бугарски јазик — рамнотежа меѓу структура и значење
Преводот од турски на бугарски јазик е сложен не затоа што зборовите се непознати, туку затоа што структурите носат мисла што не се пренесува механички.
Основни предизвици:
- Аглутинација — една единствена турска збор понекогаш содржи информација што во бугарски треба да се изрази со цела реченица.
- Глаголски времиња и аспекти — турскиот користи нијанси за кои често во бугарски нема директни еквиваленти.
- Редоследот на деловите во реченицата — турскиот ја завршува идејата на крајот, додека бугарскиот користи послободна синтакса.
- Културно натоварена лексика — зборови како gönül, nasip, sabır бараат интерпретација, а не буквален превод.
Преведувачот од турски на бугарски јазик мора постојано да одлучува – дали да ја следи структурата или значењето, дали да го зачува ритамот или нијансата.
Погледот на преведувачот од турски на бугарски јазик
Турскиот јазик го учи преведувачот на трпение. На читање меѓу редови.
Да преведуваш од турски значи да прифатиш дека значењето не е на површината на зборовите, туку во патот по кој тие се градат.
И дека задачата на преведувачот не е избор меѓу придржување кон оригиналниот текст и слободен превод, туку создавање нов простор во кој двата јазици можат да се сретнат без да се изгубат.